logo 's-Gravendeel

Digitaal dorp
's-Gravendeel

Alles over 's-Gravendeel...

Ontstaan waterleidingbedrijf

Terug naar index artikelen

Uit jaargang 5, nr. 3, augustus 1999


"We leven in een nieuwe eeuw: de twintigste. Het wordt nu toch wel echt tijd dat ook 's-Gravendeel zich aan de moderne wereld gaat aanpassen", wordt er in de 's-Gravendeelse gemeenteraad gezegd. "Wie met zijn tijd mee wil gaan, moet zorgen voor goed en schoon water".
"Schoon water is er", wordt er gezegd. "De Kil heeft helder water genoeg".
"Hoe komt het dan dat er in de vorige eeuw zoveel epidemieën in ons dorp zijn uitgebroken?"
"Dat kwam door vervuilde regenputten".

Dokter/chirurgijn J. Bossers probeert op de ouderwetse manier bij de gemeenteraadsleden te lobbyen. Zijn zoon Dr. A.J. Bossers zal later zelf deel van de gemeenteraad gaan uitmaken en kan via die weg andere leden beïnvloeden. Vader Jan probeert het door veel gesprekken met invloedrijke mensen te houden. Het gebeurt volgens hem te vaak dat er een cholera-epidemie uitbreekt door vervuild drinkwater. Dat kan zijn door besmette vogeluitwerpselen die in een regenput terecht komen, of door een open riool in de nabijheid.

"Er moet een einde komen aan die 'middeleeuwse' toestanden", vindt hij. "We leven in de twintigste eeuw, de tijd waarin het niet meer nodig is om besmettelijke ziekten als cholera te krijgen. Er moet op een hygiënische manier voor drinkwater worden gezorgd".

Hij vindt niet genoeg medestanders. Het aanleggen van een waterleiding is een kostbare aangelegenheid, waar uiterst voorzichtig mee moet worden omgegaan."Laten we er nog maar een nachtje over slapen", stelt burgemeester Roodenburg Vermaat voor. Het worden heel wat nachtjes.

In de Gemeenteraad van 's-Gravendeel wordt af en toe een balletje over het stichten van een waterleiding opgegooid. Vooral de directeur van de gasfabriek, de heer Blok, is een groot voorstander van de komst van een eigen gemeentelijk waterleidingbedrijf. Men denkt dat hij daarbij het meest aan zijn eigen gewin denkt en aarzelt.

De watertoren van 's-Gravendeel
De watertoren van 's-Gravendeel

In 1907 moet de wet 'op de regenputten en privaten' in werking worden gebracht. Dat brengt het raadslid C. Reedijk op het idee het zogenaamde plan-Blok ter sprake te brengen: "Als we nu een eigen drinkwaterleiding gaan exploiteren, kunnen we meteen alle regenput- en privaatproblemen oplossen". "Laten wij daar later nog maar eens op terugkomen. We kunnen alvast om uitstel vragen voor de invoering van de verplichte verordening op putten en privaten."

Zal het eindelijk zover komen?

De Gemeenteraad laat een onderzoek instellen naar de mogelijkheid tot de oprichting van een drinkwaterleiding. Dat onderzoek richt zich op de burgers. In 1908 krijgen alle inwoners van 's-Gravendeel een schrijven, waarin hen wordt gevraagd of zij zich bij een eventuele 's-Gravendeelse drinkwaterleiding willen aansluiten. Er wordt in 't kort een tarief bij vermeld, dat tot dekking van de exploitatiekosten zou kunnen dienen. Men heeft 8 dagen de tijd om de brief te beantwoorden. Op 11 mei 1908 moeten alle antwoorden binnen zijn.

Het blijkt moeilijk te zijn voor de 's-Gravendelers om tot een keuze te komen. Dat houdt verband met de tarieven die gehanteerd gaan worden. Moet je per woning aansluiten of gaat het per vertrek. En daar bedoelde men in die tijd de wooneenheid mee. Zo werd een lang huis een 'buurt' genoemd waarin soms drie vertrekken waren, wat inhield dat de buurt door drie gezinnen bewoond was. Er komt een nieuw schrijven: het tarief is bedoeld per vertrek: voor 1 vertrek f 6,50, voor elk meer f 2,50, ook al bevinden zich in die meerdere vertrekken geen kranen op die leiding.

De uitslag van het onderzoek blijkt allesbehalve bevredigend. Van de 1000 gezinnen die kunnen aansluiten, hebben zich nog geen 250 aangemeld, een percentage van 23%. Met zo'n teleurstellende uitslag kunnen B en W geen vrijheid vinden tot de oprichting te adviseren.

De zaak is echter nog niet van de baan. Misschien kan er een overeenkomst samen met Strijen worden aangegaan. Samen een waterleiding, dat moet toch veel voordeliger zijn. Alle nieuwe huizen die gebouwd worden moeten maar vast een paar kranen laten plaatsen, zegt een nieuwe bouwverordening. Komt er geen waterleiding tot stand, dan moeten de huiseigenaren ingevolge de bouwverordening op andere wijze de woningen voorzien van goed drinkwater, hetzij door het aanbrengen van regenputten, hetzij door wellen. Maar het moet hygiënisch.

Als er een waterleidingbedrijf komt, waar zou de beste plek zijn? Natuurlijk in de Trekdam, wordt er gezegd. In die polder zijn zoveel wellen, daar is zoveel natuurlijk grondwater, waar kun je beter een zo belangrijk waterbedrijf vestigen? De gemeente laat in oktober 1908 boringen verrichten in de Trekdam op de weide van de heer J. Reedijk aan de Strijensedijk. De boringen stellen vast dat er goed drinkwater te vinden is in de Trekdam. Toch gaat het hele feest niet door. Met 23% aan aansluitingen is de aanleg niet rendabel te maken. En Strijen zit ook al niet te springen om een waterleiding.

Daarna komt men met het grote plan "De eilanden Voorne Putten-Hoeksche Waard" van goed drinkwater te voorzien. Dit stuit evenwel af op te grote kosten. 's-Gravendeel moet 196, Strijen 175 aandelen van f 1000,- garanderen. Die kosten zijn te bezwarend, de deelneming daardoor bijna onmogelijk. Als enkele gemeenten afhaken, raakt het plan van de baan.

 

Uitzicht naar het noorden vanaf de watertoren 's-Gravendeel
Uitzicht vanaf de watertoren

 

Maar er komt een omslag. In de maand maart van het jaar 1912 houden de gemeentebesturen van 's-Gravendeel, Strijen, Puttershoek en Maasdam een 'conferentie met betrekking tot het oprichten van eene gemeenschappelijke waterleiding'. Er komt schot in de zaak. Hoewel, het gaat niet zo snel. In september is er nog steeds niets beslist. Er moeten nog hoofdpunten besproken worden. Maar ten slotte, op 27 september 1912, blijken de gemeentebesturen het met elkaar eens te kunnen worden. Maar niet alle vier, want Puttershoek en Maasdam haken af. Strijen en 's-Gravendeel zullen samen verder gaan.

Er wordt afgesproken dat het waterleidinggebouw, waaronder het pompstation en de watertoren, op 's-Gravendeelse grond komt, maar zal worden gebouwd voor gemeenschappelijke rekening. Ook over het leggen van buizen is men het eens. De kosten van in werking stelling van de installatie (het bedrijf) zullen ook gemeenschappelijk gedragen worden. Maar wat doen we als de ene gemeente meer water gebruikt dan de andere? Ja, dan moet die gemeente maar wat extra betalen, wordt besloten.

Er blijft nog de vraag over de winst- en verliesrekening tussen 's-Gravendeel en Strijen. Hoe zou die er bij verdere exploitatie uitzien? Er zijn voorstanders van een gezamenlijke winst- en verliesrekening, maar ook tegenstanders, die liever voor elke gemeente een eigen winst- en verliesrekening willen openen (zogenaamd eigen beheer). De gemeenten zijn het daar nog niet over eens, maar och, het belangrijkste punt is toch de aanleg van een drinkwaterleiding? De rest zal ook wel komen.

Er wordt aan Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland een machtiging gevraagd om met de stichting van een waterleiding voor de twee dorpen te kunnen beginnen. Die goedkeuring wordt verkregen. Zal Maasdam toch nog mee willen doen? Op 10 januari 1913 wordt in de Maasdamse gemeenteraad gestemd en het voorstel tot aansluiting wordt verworpen. Op 8 maart 1913 wordt in de 's-Gravendeelse gemeenteraad 'de gemeenschappelijke regeling inzake de stichting en exploitatie ener drinkwaterleiding met de gemeente Strijen' vastgesteld.

Er wordt een geldlening van f 9.500,- aangegaan, ten minste als er goedkeuring van Gedeputeerde Staten wordt gegeven. Het geld van die lening is in de eerste plaats nodig tot dekking van de kosten van aankoop van den grond waarop het station van de waterleiding zal worden gebouwd. Die lening zal tegen 4½% rente afgesloten worden. Er is natuurlijk veel meer geld nodig. In het voorjaar van 1912 is er al een begroting opgemaakt door de architecten Visser en Smit, maar een jaar later blijkt dat de kosten 30 mille hoger komen te liggen.

Waar ligt dat aan? Er was in de oorspronkelijke raming te weinig buislengte opgenomen, er moeten andere buizen worden gebruikt, bovendien moeten er wegen worden aangelegd. En dan heeft men ook nog te maken met hogere lonen en stijgende kosten van materialen. Hoewel hiertegen niets te doen valt, is het toch onaangenaam.

Kijkje door een van de openingen op de top van de watertoren in 's-GravendeelIn juni 1913 worden de verschillende werken aanbesteed. Het water wordt betrokken uit de Kil. Er komt een buis die het water in een putschacht voert en van daaruit naar twee bezinkbassins. Als het water bezonken is, wordt het water opgepompt naar een betonnen filter in de watertoren. Daar wordt het water gefiltreerd en komt in een 'reinwaterkelder'. Vandaaruit kan het water naar de afnemers gedistribueerd worden.

Er wordt een stichtingscommissie benoemd die bestaat uit drie leden uit 's-Gravendeel en drie uit Strijen. Elk van die leden heeft ook weer een plaatsvervanger. Benoemd wordt tot voorzitter burgemeester Roodenburg Vermaat en tot leden de heren J. Bossers, J.A.H. Maasdam. A.J. Kleinjan en A. Herweijer Gz. De directeur wordt de heer D. Buizer.

De buisleiding van de waterleiding wordt doorgetrokken tot aan de grens van Cillaarshoek. Wellicht zal dat de gemeente Maasdam een steuntje in de rug geven om zich alsnog aan te sluiten, is de achterliggende gedachte.

Bastiaan Tak zal in 's-Gravendeel de bijdragen voor de drinkwaterleiding ophalen.

En dan is het zo ver. Op 10 maart 1915 wordt de Drinkwaterleiding 's-Gravendeel-Strijen officieel geopend. De twee Hoeksche Waardsche gemeenten hebben een inrichting die in alle opzichten aan de behoeften van de bevolking kan voldoen. De kosten bedragen ongeveer 2 ton, en dat is heel wat goedkoper dan wanneer de samenwerking tussen de eilanden Voorne Putten en de Hoeksche Waard zou zijn doorgegaan.

In april 1915 wordt het 's-Gravendeelse drinkwater onderzocht en volgens directeur D. Buizer voldoet de waterleiding aan de aan drinkwater gestelde eisen.

In de jaren zestig is het waterleidingbedrijf gestopt met het gebruik maken van water uit de Kil. In plaats daarvan is overgegaan op bronwater. Het "Kilwaterleidingbedrijf kreeg toen de naam "Stichting Bronwaterleiding Hoeksche Waard". Het Bronwaterleidingbedrijf is op 1 januari 1992 overgenomen door het Rotterdamse Waterleidingbedrijf.

Kilwaterleidingbedrijf 's-Gravendeel Strijen
Het Kilwaterleidingbedrijf met bezinkingsbassins op de voorgrond

WvV.

Bronnen: Nieuwsblad gewijd aan de Hoeksche Waard en IJselmonde; 1593 's-Gravendeel 1993
Foto's vanaf watertoren gemaakt door Niels Robbemont.